Atopowe zapalenie skóry u psa (AZS) – objawy, przyczyny i leczenie

Atopowe zapalenie skóry u psa, znane także jako AZS, należy do najczęstszych przewlekłych schorzeń spotykanych w dermatologii zwierząt. Choroba dotyka nawet 10 do 15 procent psów niezależnie od wieku czy warunków bytowania. Stan ten ma charakter genetyczny i pozostaje nieuleczalny, lecz dzięki współczesnym metodom można go skutecznie kontrolować, co poprawia komfort życia zwierzęcia i ogranicza nawroty. W tym blogu przedstawimy pełny obraz AZS z uwzględnieniem definicji, patogenezy, objawów, diagnostyki i strategii terapeutycznych opartych na aktualnych wytycznych Międzynarodowego Komitetu ds. Alergicznych Chorób Zwierząt.

Co to jest atopowe zapalenie skóry u psa (AZS)?

Atopowe zapalenie skóry u psa definiuje się jako dziedziczną, zazwyczaj swędzącą i w przeważającej mierze napędzaną przez limfocyty T zapalną chorobę skóry. W procesie tym dochodzi do współdziałania między zaburzeniami bariery naskórkowej, uczuleniem na alergeny oraz dysbiozą mikrobiomu. Patogeneza opiera się na wrodzonym defekcie bariery skórnej, który ułatwia wnikanie alergenów środowiskowych. Powoduje to nadmierną reakcję immunologiczną z dominacją odpowiedzi typu komórkowego i udziałem immunoglobulin E. W efekcie rozwija się stan zapalny i uporczywy świąd. AZS różni się od klasycznej alergii wziewnej, ponieważ tworzy kompleksową chorobę skóry, a nie jedynie reakcję na pojedyncze alergeny. Pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj między szóstym miesiącem a trzecim rokiem życia. Przebieg jest przewlekły i nawracający z okresami zaostrzeń i remisji.

Przyczyny AZS i czynniki predysponujące

Podłoże genetyczne odgrywa ważną rolę w rozwoju AZS. Predyspozycje występują u ras takich jak West Highland white terrier, labrador retriever, golden retriever, buldog francuski, shar pei, boxer, mops czy shih tzu. Czynniki środowiskowe dotyczą kontaktu z alergenami takimi jak roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, pleśnie oraz naskórek innych zwierząt. Choroba powstaje w wyniku interakcji między genetyką a środowiskiem, co prowadzi do zaburzenia bariery naskórkowej, dysregulacji układu immunologicznego i zmian w składzie mikrobiomu skóry. Nie istnieje jedna jedyna przyczyna, ponieważ AZS ma charakter wieloczynnikowy.

Objawy kliniczne AZS u psa

Głównym objawem atopowego zapalenia skóry u psa pozostaje świąd, który może występować nawet przy minimalnych zmianach skórnych na początku choroby. Zmiany lokalizują się typowo na twarzy w okolicach warg i oczu, na małżowinach usznych od strony wklęsłej, na przednich łapach, w pachwinach, pachach, brzuchu, okolicach odbytu oraz między palcami. Do pierwotnych zmian należą rumień, grudki i plamy rumieniowe. Wtórne objawy to wyłysienie spowodowane lizaniem i drapaniem, wybroczyny, strupy, lichenizacja, przebarwienia i nadżerki. Często dochodzi do nawracających infekcji bakteryjnych w postaci piodermii i tych drożdżakowych związanych z grzybami Malassezia. Nasilenie objawów bywa sezonowe lub całoroczne w zależności od dominujących alergenów.

Diagnostyka choroby

Rozpoznanie AZS opiera się na badaniu klinicznym i wywiadzie po wyeliminowaniu innych przyczyn świądu takich jak infestacja pchłami, nużyca, alergia pokarmowa czy infekcje pierwotne.

Kryteria Favrota

W dermatologii zwierząt wykorzystuje się kryteria Favrota, które składają się z ośmiu punktów. Spełnienie co najmniej pięciu z nich daje czułość około 85 procent oraz swoistość około 79 procent. Do kryteriów zalicza się między innymi początek choroby przed trzecim rokiem życia, głównie przebywanie w domu, świąd reagujący na kortykosteroidy, nawracające infekcje drożdżakowe, zajęcie przednich łap i małżowin usznych od strony wklęsłej i brak zmian w okolicy lędźwiowo-grzbietowej.

Badania obowiązkowe

Obowiązkowe badania to zeskrobiny skórne, cytologia, testy na obecność pcheł oraz ewentualna dieta eliminacyjna trwająca od ośmiu do dwunastu tygodni. Testy alergiczne śródskórne lub serologiczne na IgE służą wyłącznie do identyfikacji alergenów przed wdrożeniem immunoterapii, a nie do potwierdzenia diagnozy AZS. W skomplikowanych przypadkach wskazane jest skierowanie do specjalisty dermatologii zwierząt.

Czynniki nasilające objawy i powikłania

Objawy AZS ulegają zaostrzeniu pod wpływem czynników zwanych flare factors. Należą do nich ekspozycja na alergeny, infekcje wtórne, obecność pcheł, stres, suche powietrze oraz nieodpowiednie składniki diety. Najczęstszymi powikłaniami pozostają nawracające infekcje bakteryjne i drożdżakowe skóry oraz uszu, które pogłębiają świąd i zmiany skórne. Długotrwałe nieleczone AZS prowadzi do lichenizacji, przewlekłego zapalenia uszu i znacznego obniżenia jakości życia psa.

Leczenie ostrego zaostrzenia

Leczenie zaostrzenia zaczyna się od szybkiej identyfikacji i usunięcia czynnika wyzwalającego. Higiena skóry staje się istotna poprzez częste kąpiele w szamponach leczniczych zawierających chlorheksydynę, antyseptyki lub substancje nawilżające. Kontrolę świądu uzyskuje się za pomocą kortykosteroidów w krótkim okresie, oclacitinibu, lokivetmabu lub cyklosporyny. Jednocześnie wdraża się leczenie infekcji wtórnych antybiotykami lub lekami przeciwgrzybiczymi w formie doustnej lub miejscowej. Podejście musi być multimodalne zgodnie ze standardami obowiązującymi w dermatologii zwierząt.

Leczenie przewlekłe i długoterminowe zarządzanie AZS

Celem terapii przewlekłej pozostaje utrzymanie świądu i stanu zapalnego poniżej progu klinicznego. Podstawę tworzą regularne kąpiele lecznicze i suplementacja kwasami tłuszczowymi omega 3 i omega 6. Leki modyfikujące przebieg choroby to cyklosporyna, oclacitinib, lokivetmab oraz glikokortykosteroidy w najmniejszej skutecznej dawce. Immunoterapia alergenowa tworzy jedyną metodę przyczynową i polega na podawaniu zastrzyków lub kropli podjęzykowych. Skuteczność osiąga się u 60 do 80 procent psów po dziewięciu do dwunastu miesiącach stosowania. Plan leczenia dostosowuje się indywidualnie do wieku, nasilenia objawów oraz możliwości opiekuna.

Opieka domowa, profilaktyka i rola właściciela

Codzienna opieka zakłada unikanie alergenów poprzez odkurzanie, pranie posłań w wysokiej temperaturze i stosowanie filtrów HEPA. Niezbędna pozostaje regularna ochrona przed pchłami oraz monitoring objawów za pomocą notatek lub zdjęć. Pilna wizyta u lekarza weterynarii jest konieczna w przypadku nagłego nasilenia objawów, infekcji lub braku reakcji na dotychczasowe leczenie. Przeciwdziałania powinno się podjąć, nawet jeśli pies nie wykazuje żadnych objawów chorobowych.

Droga do lepszego samopoczucia psa

Atopowe zapalenie skóry u psa to choroba przewlekła, ale dzięki multimodalnemu podejściu i stosowaniu praktyk potwierdzonych przez badania z zakresu dermatologii zwierząt można skutecznie ograniczać objawy i zapewniać psu wysoką jakość życia. Wczesna diagnoza oparta na wyeliminowaniu innych przyczyn, regularna higiena skóry wraz z indywidualnie dobraną terapią farmakologiczną i immunologiczną dają najlepsze rezultaty. Nie istnieje pojedynczy lek, który wyleczy AZS, jednak konsekwentne postępowanie przynosi trwałe poprawy. W razie uporczywego świądu u psa zalecana jest konsultacja ze specjalistą.