Anaplazmoza u psa to bakteryjna choroba odkleszczowa, która z roku na rok przyciąga coraz większą uwagę lekarzy weterynarii i opiekunów zwierząt. Występuje na obszarach, gdzie populacje kleszczy utrzymują się na wysokim poziomie, a sezon żerowania wydłuża się nawet do kilku miesięcy. Patogenem odpowiedzialnym za rozwój choroby są bakterie z rodzaju Anaplasma, przenoszone przez kleszcze, głównie z rodzaju Ixodes. Przebieg zakażenia bywa zdradliwy – pierwsze symptomy nie różnią się od wielu powszechniejszych infekcji, a u części zwierząt rozwój objawów klinicznych w ogóle nie następuje. Tym większe znaczenie ma szybkie rozpoznanie – nieleczona anaplazmoza u psa potrafi prowadzić do rozległych zaburzeń hematologicznych i wielonarządowych.
Wśród psów obserwuje się dwie odmienne formy choroby, zależne od rodzaju drobnoustroju: Anaplasma phagocytophilum i Anaplasma platys. Oba patogeny należą do grupy bakterii wewnątrzkomórkowych i przenoszone są przez kleszcze. Ich obecność w organizmie prowadzi do naruszenia prawidłowego działania układu odpornościowego oraz układu krwiotwórczego. Anaplasma phagocytophilum odpowiada za tzw. anaplazmozę granulocytarną. Bakterie atakują granulocyty – komórki pełniące rolę pierwszej linii obrony przed patogenami. Dochodzi do zaburzeń w funkcjonowaniu leukocytów, co sprzyja rozwojowi infekcji wtórnych, a także nasila ogólnoustrojowy stan zapalny. Przebieg zakażenia bywa dynamiczny – stany podgorączkowe, kulawizna i ospałość pojawiają się nagle, czasem z dnia na dzień. Z kolei Anaplasma platys wywołuje anaplazmozę płytkową. W tym przypadku zakażenie dotyczy trombocytów – płytek krwi odpowiedzialnych za proces krzepnięcia. W wyniku infekcji ich liczba ulega znacznemu obniżeniu, co sprzyja powstawaniu siniaków, wybroczyn skórnych oraz spontanicznych krwawień z błon śluzowych. Droga transmisji w obu przypadkach pozostaje taka sama – ukąszenie przez zainfekowanego kleszcza. W Polsce największe znaczenie ma Ixodes ricinus, szeroko rozpowszechniony w lasach liściastych i mieszanych. Do zakażenia dochodzi zazwyczaj w ciągu 24–48 godzin od rozpoczęcia żerowania pasożyta.
Objawy anaplazmozy u psa
- krótkotrwała lub nawracająca gorączka, niekiedy przekraczająca 40°C;
- wyraźne osłabienie i wycofanie z aktywności fizycznej;
- spadek apetytu – czasami całkowite zaniechanie pobierania pokarmu;
- uogólnione powiększenie węzłów chłonnych oraz śledziony;
- sztywność mięśni i niechęć do ruchu, szczególnie widoczna podczas wstawania.
U części zwierząt pojawiają się objawy ze strony układu pokarmowego: wymioty, biegunka, bolesność jamy brzusznej. W zaawansowanych przypadkach można zaobserwować subtelne zmiany neurologiczne – chwiejność chodu, ospałość, czasem przejściowe drgawki.
Objawy specyficzne dla zakażenia Anaplasma phagocytophilum:
Ten wariant infekcji wiąże się z naruszeniem pracy granulocytów i obecnością reakcji zapalnych w obrębie stawów. Do objawów należą:
- kulawizna, niejednokrotnie przemieszczająca się pomiędzy kończynami;
- sztywność kończyn – zwłaszcza po okresie spoczynku;
- bolesność przy dotyku w okolicy stawów.
Zwierzęta z tym typem anaplazmozy często sprawiają wrażenie „obolałych”, ograniczają spontaniczne poruszanie się i wykazują podwyższoną drażliwość na dotyk.
Objawy charakterystyczne dla Anaplasma platys: Zakażenie tym drobnoustrojem wiąże się z gwałtownym obniżeniem liczby płytek krwi. Efektem są różne formy krwawień:
- wybroczyny na dziąsłach, spojówkach i skórze brzucha;
- samoistne krwawienia z nosa;
- krew w kale lub moczu;
- dłuższe niż zwykle krwawienie po drobnych skaleczeniach.
Leczenie
Podstawą terapii w przypadku potwierdzonej anaplazmozy u psa jest antybiotyk z grupy tetracyklin – doksycyklina. Substancja ta wykazuje wysoką skuteczność wobec bakterii z rodzaju Anaplasma i przy odpowiednio szybkim wdrożeniu leczenia prowadzi do szybkiego ustąpienia objawów.
Antybiotykoterapia
Najczęściej stosuje się doksycyklinę w dawce dopasowanej do masy ciała, zazwyczaj przez okres 14–28 dni. U wielu psów zauważa się wyraźną poprawę już po 48 godzinach od rozpoczęcia terapii – ustępuje gorączka, zwiększa się aktywność, a apetyt powraca do normy. W przypadkach nadwrażliwości pokarmowej lub nietolerancji przewodu pokarmowego możliwe jest podanie alternatywnych leków, jednak taka sytuacja zdarza się rzadko.
Leczenie wspomagające
W zależności od nasilenia objawów, stosuje się również leczenie objawowe. Może ono obejmować:
- dożylne podanie płynów w celu utrzymania prawidłowego nawodnienia i wyrównania zaburzeń elektrolitowych;
- preparaty przeciwzapalne łagodzące bóle stawów i sztywność kończyn;
- leczenie objawów żołądkowo-jelitowych, jeśli pojawiły się wymioty lub biegunka.
U psów z silną trombocytopenią lub objawami skazy krwotocznej – szczególnie w przebiegu infekcji Anaplasma platys – konieczne może być monitorowanie parametrów krzepnięcia, a w cięższych przypadkach również zastosowanie leków wspomagających funkcję śródbłonka naczyniowego.
Monitorowanie postępów
Podczas terapii zaleca się regularną kontrolę parametrów krwi – nie tylko w celu oceny skuteczności leczenia, ale również, by wykluczyć wtórne komplikacje ze strony wątroby i nerek. W wybranych przypadkach lekarz weterynarii może zadecydować o powtórzeniu testu PCR po zakończonym leczeniu, szczególnie jeśli nie doszło do pełnego ustąpienia objawów.
Rokowania i śmiertelność
Rokowanie u psów zakażonych anaplazmozą uznawane jest zazwyczaj za korzystne, zwłaszcza jeśli terapia została wdrożona we wczesnej fazie choroby. Reakcja na leczenie bywa szybka – u wielu zwierząt już po dwóch dniach od rozpoczęcia antybiotykoterapii obserwuje się zauważalne złagodzenie objawów. Apetyt powraca, temperatura ciała stabilizuje się, a poziom aktywności ulega normalizacji. W przypadkach, gdzie choroba trwała dłużej bez rozpoznania lub gdy doszło do powikłań hematologicznych, proces rekonwalescencji wydłuża się, a powrót do pełnej formy może zająć nawet kilka tygodni. Niektóre psy wymagają dodatkowej terapii wspomagającej, zwłaszcza wtedy, gdy współistnieją inne zakażenia odkleszczowe lub gdy dochodzi do uszkodzenia nerek i wątroby. Anaplazmoza u czworonoga bardzo rzadko prowadzi do zgonu – wskaźnik śmiertelności utrzymuje się na niskim poziomie, szczególnie przy dostępności leczenia weterynaryjnego. Zgony notuje się przede wszystkim u zwierząt starszych, niedoborowych immunologicznie albo z licznymi schorzeniami współistniejącymi, co osłabia zdolność organizmu do regeneracji. Warto zaznaczyć, że obecność przeciwciał nie musi oznaczać pełnoobjawowej infekcji. Istnieją psy seropozytywne, nieprezentujące żadnych klinicznych odchyleń, a ich stan ogólny pozostaje stabilny. Jednak w każdej sytuacji wykrycia anaplazmozy wskazane jest monitorowanie stanu zdrowia pacjenta, ponieważ przebieg choroby może być zmienny i nieprzewidywalny.
